Ayanis Antik Kenti, tarihi ve kültürel zenginlikleriyle dikkat çeken bir yerleşim alanıdır. Van Gölü'nün etrafındaki görkemli manzarada yer alan bu antik kent, mimari yapısıyla eski uygarlıkların izlerini taşımaktadır. Zamanla çeşitli inşa teknikleri ve malzemeleri kullanılarak şekillenen Ayanis, hem dini hem de sosyal yapılarıyla geçmişin sırlarını günümüze taşımaktadır.

Ayanis Antik Kenti'nin mimari özelliklerinden bazıları şunlardır:

• Konumu. Van Gölü'nün doğu kıyısında, kayalık bir tepe üzerine kurulmuştur.
• Yapı planı. Kent, sitadel (iç kale/yukarı şehir) ve dış kent olmak üzere iki bölümden oluşur. Sitadel, bir dizi dinî ve yönetimsel yapıyı içerisinde bulundurur.
• Tapınak alanı. Haldi Tapınağı'nı da içerisinde bulunduran tapınak alanı, payelerle çevrili tapınak avlusu ve alanın doğu duvarına yaslanan Haldi Tapınağı ile dikkat çeker.
• Podyumlu salon. Tapınak kompleksinin en dikkati çeken mekânlarından biridir. Ana oda ve arka odadan oluşur.
• Sur duvarları. Kaleye güneydoğuda inşa edilen anıtsal bir kapı ve andezit taş bloklarından örülmüş güney sur duvarlarının temelleri bulunur.
• Depo binaları. Güneybatı kesiminde, birbiri ile bağlantı içerisinde küplerin yer aldığı çok sayıda depo binası bulunur.
• Mimari malzemeler. Kalenin inşasında kerpiç ve ana taş temeller kullanılmıştır.

Ayanis Antik Kenti'nin mimari özellikleri, yapılan kazı ve araştırmalarla gün yüzüne çıkarılmaya devam etmektedir.